postgraduate-prep/mistakes/math/04_积分.md

9.8 KiB
Raw Blame History

错题记录

题目 01

若反常积分

\int_0^{+\infty} \frac{\ln x}{(1+x)\,x^{1-p}}\,dx

收敛,则 p 的取值范围是?

错误原因

忽视该积分是混合型反常积分x=0 为瑕点且有 +\infty 上限),只分析了某一端的敛散条件,未同时考虑两端的约束取交集。

正确答案

0 < p < 1

解法(比较判别法的极限形式)

将被积函数改写为

f(x) = \frac{\ln x}{(1+x)\,x^{1-p}} = \frac{x^{p-1}\ln x}{1+x}

由于 \ln xx=0x=+\infty 处均为奇点,需分别构造比较函数,利用极限形式比较判别法($\displaystyle\lim \frac{f}{g} = l$)判定敛散。


1x \to 0^+ 端(瑕积分)

取比较函数

g_1(x) = -x^{p-1}\ln x \quad (> 0 \text{ for } x \in (0,1))

求比值极限:

\lim_{x \to 0^+} \frac{f(x)}{g_1(x)} 
= \lim_{x \to 0^+} \frac{x^{p-1}\ln x}{(1+x)} \cdot \frac{1}{-x^{p-1}\ln x}
= \lim_{x \to 0^+} \frac{-1}{1+x} = -1$$

由于 $0 < \left| -1 \right| < +\infty$,由极限形式比较判别法,$f$ 与 $g_1$ 在 $x=0$ 处**同敛散**。

现判 $g_1$ 的敛散性(分部积分):

$$\int_0 -x^{p-1}\ln x\,dx = -\frac{x^p}{p}\ln x \Big|_0 + \frac{1}{p}\int_0 x^{p-1}dx
= -\frac{x^p}{p}\ln x \Big|_0 + \frac{x^p}{p^2}\Big|_0$$

当 $p > 0$ 时 $\displaystyle\lim_{x \to 0^+} x^p\ln x = 0$,积分收敛;

当 $p \le 0$ 时 $\displaystyle\lim_{x \to 0^+} x^p\ln x = -\infty$(或不存在),积分发散。

故 $x \to 0^+$ 端收敛当且仅当

$$p > 0$$

---

**2$x \to +\infty$ 端(无穷限积分)**

取比较函数

$$g_2(x) = \frac{\ln x}{x^{2-p}} \quad (> 0 \text{ for } x > 1)$$

求比值极限:

$$\lim_{x \to +\infty} \frac{f(x)}{g_2(x)}
= \lim_{x \to +\infty} \frac{x^{p-1}\ln x}{1+x} \cdot \frac{x^{2-p}}{\ln x}
= \lim_{x \to +\infty} \frac{x}{1+x} = 1$$

由于 $0 < 1 < +\infty$,由极限形式比较判别法,$f$ 与 $g_2$ 在 $x=+\infty$ 处**同敛散**。

现判 $g_2$ 的敛散性(分部积分):

$$\int^{+\infty} \frac{\ln x}{x^{2-p}}\,dx 
= -\frac{\ln x}{(1-p)x^{1-p}}\Big|^{+\infty} + \frac{1}{1-p}\int^{+\infty} \frac{dx}{x^{2-p}}$$

当 $p < 1$(即 $1-p > 0$)时:

- $\displaystyle\lim_{x \to +\infty} \frac{\ln x}{x^{1-p}} = 0$(幂次 $1-p > 0$ 支配对数),第一项趋于 $0$
- $\displaystyle\int^{+\infty} \frac{dx}{x^{2-p}}$ 收敛($2-p > 1$),第二项收敛

当 $p \ge 1$ 时积分发散。

故 $x \to +\infty$ 端收敛当且仅当

$$p < 1$$

---

**3综合**

取两端的交集:

$$\boxed{0 < p < 1}$$

---

#### ε-δ 严格证明(比值审敛思路)

核心思路:对两端分别取 $\ln x$ 的「消去因子」$\varepsilon_1, \varepsilon_2 > 0$,用不等式放缩将 $f$ 夹在可积的幂函数之间,以比值审敛的本质完成严格证明。

设 $0 < p < 1$。令 $p$ 满足条件的两个正数:

$$\varepsilon_1 = \frac{p}{2} > 0, \qquad \varepsilon_2 = \frac{1-p}{2} > 0$$

将积分分拆为两段:

$$I = \int_0^{+\infty} f(x)dx = \underbrace{\int_0^1 f(x)dx}_{I_1} + \underbrace{\int_1^{+\infty} f(x)dx}_{I_2}$$

---

**A$I_1$ 的收敛性($x \to 0^+$**

由 $\displaystyle\lim_{x \to 0^+} x^{\varepsilon_1} \ln x = 0$,存在 $\delta \in (0, 1]$,使得当 $0 < x < \delta$ 时:

$$|x^{\varepsilon_1} \ln x| < 1 \quad\Longrightarrow\quad |\ln x| < x^{-\varepsilon_1}$$

对 $x \in (0, \delta)$,有 $1+x \ge 1$,故 $\dfrac{1}{1+x} \le 1$,从而:

$$|f(x)| = \frac{|\ln x| \cdot x^{p-1}}{1+x}
\le |\ln x| \cdot x^{p-1}
< x^{-\varepsilon_1} \cdot x^{p-1}
= x^{p-1-\varepsilon_1}$$

由于 $\varepsilon_1 = \dfrac{p}{2}$,故 $p-1-\varepsilon_1 = \dfrac{p}{2} - 1$。

因为 $p > 0$,有 $\dfrac{p}{2} - 1 > -1$,故 $\displaystyle\int_0^{\delta} x^{p/2-1}\,dx$ 收敛。由比较判别法,$|f(x)|$ 在 $(0, \delta)$ 上可积,即 $I_1$ 绝对收敛。

---

**B$I_2$ 的收敛性($x \to +\infty$**

由 $\displaystyle\lim_{x \to +\infty} \frac{\ln x}{x^{\varepsilon_2}} = 0$,存在 $M > 1$,使得当 $x > M$ 时:

$$\left|\frac{\ln x}{x^{\varepsilon_2}}\right| < 1 \quad\Longrightarrow\quad |\ln x| < x^{\varepsilon_2}$$

对 $x > M \ge 1$,有 $1+x \ge x$,故 $\dfrac{1}{1+x} \le \dfrac{1}{x}$,从而:

$$|f(x)| = \frac{|\ln x| \cdot x^{p-1}}{1+x}
\le \frac{|\ln x| \cdot x^{p-1}}{x}
= |\ln x| \cdot x^{p-2}
< x^{\varepsilon_2} \cdot x^{p-2}
= x^{p-2+\varepsilon_2}$$

由于 $\varepsilon_2 = \dfrac{1-p}{2}$,故 $p-2+\varepsilon_2 = p-2 + \dfrac{1-p}{2} = \dfrac{p-3}{2}$。

为验证 $\displaystyle\int_M^{+\infty} x^{p-2+\varepsilon_2}\,dx$ 收敛,需 $p-2+\varepsilon_2 < -1$

$$p - 2 + \frac{1-p}{2} < -1
\;\Longrightarrow\; \frac{2p-4+1-p}{2} < -1
\;\Longrightarrow\; \frac{p-3}{2} < -1
\;\Longrightarrow\; p < 1$$

由 $p < 1 \,\checkmark$,故 $\displaystyle\int_M^{+\infty} x^{p-2+\varepsilon_2}\,dx$ 收敛。由比较判别法,$|f(x)|$ 在 $(M, +\infty)$ 上可积,即 $I_2$ 绝对收敛。

---

**C结论**

$I_1$ 与 $I_2$ 均绝对收敛 $\;\Longrightarrow\;$ 原积分 $I$ 收敛。

综上,反常积分收敛当且仅当 $\boxed{0 < p < 1}$。

---

### 知识点
- 反常积分的极限形式比较判别法(比值审敛):选取 $g(x)$ 使 $\displaystyle\lim \frac{f}{g}$ 为非零有限值,转化为 $g$ 的敛散判定
- 混合型反常积分的分段审敛思路
- 瑕积分审敛:$x \to 0^+$ 时比较基准 $\displaystyle\int_0 \frac{1}{x^q}dx$$q < 1$ 收敛)
- 无穷限积分审敛:$x \to +\infty$ 时比较基准 $\displaystyle\int^{+\infty} \frac{1}{x^q}dx$$q > 1$ 收敛)
- $\ln x$ 因子不改变积分敛散性的临界值,但在 $=$ 临界值时会导致发散

---

### 题目 02

求不定积分

$$\int \frac{dx}{a + b\cos x}$$

其中 $a, b$ 为常数,讨论不同参数下的结果。

### 错误原因

不区分 $|a|$ 与 $|b|$ 的大小关系直接套用万能代换 $t = \tan\frac{x}{2}$,导致结果形式错误或遗漏奇点。万能代换会将被积函数化为有理分式,但判别式 $\Delta = a^2 - b^2$ 的正负决定了有理分式的分解方式,忽略判别会写出不成立的 arctan 或 ln 形式。

### 正确答案

**万能代换**:令 $t = \tan\dfrac{x}{2}$,则

$$\cos x = \frac{1-t^2}{1+t^2}, \qquad dx = \frac{2}{1+t^2}dt$$

代入得:

$$\int \frac{dx}{a + b\cos x} = \int \frac{2}{(a+b) + (a-b)t^2}\,dt$$

---

**情形 1**$a^2 > b^2$(分母恒正)

令 $\lambda = \sqrt{\dfrac{a-b}{a+b}}$,则:

$$\int \frac{dx}{a + b\cos x} = \frac{2}{\sqrt{a^2 - b^2}} \arctan\!\left( \sqrt{\frac{a-b}{a+b}}\;\tan\frac{x}{2} \right) + C$$

---

**情形 2**$a^2 = b^2$

- 若 $a = b$

  $$\int \frac{dx}{a + a\cos x} = \frac{1}{a}\int \frac{dx}{1 + \cos x} = \frac{1}{a}\tan\frac{x}{2} + C$$

- 若 $a = -b$

  $$\int \frac{dx}{a - a\cos x} = \frac{1}{a}\int \frac{dx}{1 - \cos x} = -\frac{1}{a}\cot\frac{x}{2} + C$$

---

**情形 3**$a^2 < b^2$(分母可为零,出现瑕点)

$$\int \frac{dx}{a + b\cos x} = \frac{1}{\sqrt{b^2 - a^2}} \ln\left| \frac{\sqrt{b^2-a^2}\tan\frac{x}{2} + b + a}{\sqrt{b^2-a^2}\tan\frac{x}{2} - b - a} \right| + C$$

或等价地:

$$\int \frac{dx}{a + b\cos x} = \frac{1}{\sqrt{b^2 - a^2}} \ln\left| \frac{\sqrt{b+a} + \sqrt{b-a}\tan\frac{x}{2}}{\sqrt{b+a} - \sqrt{b-a}\tan\frac{x}{2}} \right| + C$$

---

**结论速查表**

| 条件 | 结果类型 | 关键公式 |
|------|---------|----------|
| $a^2 > b^2$ | $\arctan$ 型 | $\dfrac{2}{\sqrt{a^2-b^2}}\arctan\!\left(\sqrt{\frac{a-b}{a+b}}\tan\frac{x}{2}\right)$ |
| $a^2 = b^2$ | $\tan$/$\cot$ 型 | $\frac{1}{a}\tan\frac{x}{2}$ 或 $-\frac{1}{a}\cot\frac{x}{2}$ |
| $a^2 < b^2$ | $\ln$ 型 | $\dfrac{1}{\sqrt{b^2-a^2}}\ln\!\left|\frac{\sqrt{b+a}+\sqrt{b-a}\tan\frac{x}{2}}{\sqrt{b+a}-\sqrt{b-a}\tan\frac{x}{2}}\right|$ |

### 知识点
- 万能代换 $t = \tan\frac{x}{2}$ 化三角有理式为有理分式
- 判别式 $\Delta = a^2 - b^2$ 决定被积函数结构和结果形式
- $\arctan$ vs $\ln$ 的转换本质:$\displaystyle\int \frac{dt}{\alpha^2 + t^2}$ vs $\displaystyle\int \frac{dt}{t^2 - \alpha^2}$

---

### 题目 03

求不定积分

$$\int \frac{dx}{1 + \sqrt{\dfrac{1+x}{x}}}$$

### 错误原因

看到根号含 $\dfrac{1+x}{x}$ 就直接尝试三角代换 $x = \tan^2\theta$ 或令 $t = \sqrt{\dfrac{1+x}{x}}$ 换元为有理分式,但后者会导出 $\dfrac{t^2}{(t+1)^3(t-1)^2}$ 的复杂部分分式。**正确路径是先有理化分母**,根号项被吸收到多项式积分中,仅剩 $\int\sqrt{x^2+x}\,dx$ 一个标准型。

### 正确答案

**有理化分母**:分子分母同乘 $1 - \sqrt{\dfrac{1+x}{x}}$

\begin{aligned} \frac{1}{1 + \sqrt{\frac{1+x}{x}}} &= \frac{1 - \sqrt{\frac{1+x}{x}}}{1 - \frac{1+x}{x}} \ &= \frac{1 - \sqrt{\frac{1+x}{x}}}{\frac{x - 1 - x}{x}} \ &= -x\left(1 - \sqrt{\frac{1+x}{x}}\right) \ &= -x + \sqrt{x(1+x)} \ &= -x + \sqrt{x^2 + x} \end{aligned}



于是

$$I = \int (-x + \sqrt{x^2 + x})\,dx = -\frac{x^2}{2} + \int \sqrt{x^2 + x}\,dx$$

---

**处理 $\displaystyle\int\sqrt{x^2 + x}\,dx$**:配平方

$$x^2 + x = \left(x + \frac{1}{2}\right)^2 - \frac{1}{4}$$

令 $u = x + \dfrac{1}{2}$,利用标准公式 $\displaystyle\int\sqrt{u^2 - a^2}\,du = \frac{u}{2}\sqrt{u^2-a^2} - \frac{a^2}{2}\ln\left|u + \sqrt{u^2-a^2}\right| + C$

$$\int\sqrt{x^2 + x}\,dx = \frac{x + \frac{1}{2}}{2}\sqrt{x^2+x} - \frac{1}{8}\ln\left|x + \frac{1}{2} + \sqrt{x^2+x}\right| + C$$

---

**合并且简化**

$$\boxed{
\begin{aligned}
\int \frac{dx}{1 + \sqrt{\dfrac{1+x}{x}}}
= -\frac{x^2}{2} &+ \frac{2x+1}{4}\sqrt{x^2+x} \\
&- \frac{1}{8}\ln\left| x + \frac{1}{2} + \sqrt{x^2+x} \right| + C
\end{aligned}
}$$

### 知识点
- **分母有理化优先**:含 $\sqrt{A} \pm \sqrt{B}$ 型,同乘共轭将分母化为有理式
- $\displaystyle\int\sqrt{x^2 \pm a^2}\,dx$、$\displaystyle\int\sqrt{x^2 \pm a x}\,dx$ 的标准公式(配平方后套用)
- 复杂根式换元前先观察能否有理化简化——有理化往往比暴力换元省 80% 的计算量